Բոլոր ժամանակների լավագույն հայ ՄՄԱ մարտիկները

Վերջին տարիներին հայկական սպորտը ապրում է իրական վերելք։ Ակումբներն ու ազգային հավաքականները ներկայացնում են երկիրը ամենաբարձր մակարդակով, իսկ սփյուռքը ամբողջ աշխարհում հպարտությամբ հանդես է գալիս իր պատմական հայրենիքի անունից։ Ֆուտբոլը շարունակում է մնալ ամենանշանակալի միջազգային հարթակներից մեկը, սակայն Հայաստանը միշտ լայն ներկայացվածություն է ունեցել նաև մենամարտային մարզաձևերում։

Ավելի վաղ անվիճելի առաջին մարզաձևը բռնցքամարտն էր, սակայն վերջին տարիներին առաջատարը դարձել են խառը մենամարտերը (ՄՄԱ)։ Պայքարի հարուստ ավանդույթների շնորհիվ հայերը զանգվածաբար հետաքրքրվել են ՄՄԱ-ով, և նրանցից շատերը հանդես են գալիս ամենաբարձր մակարդակում՝ ներկայացված լինելով նաև UFC-ի խաղադրույքների լավագույն առցանց հարթակներում։

Համեմատաբար երիտասարդ մարզաձև լինելով՝ ՄՄԱ-ն արդեն ունի հայ մարտիկների տպավորիչ պատմություն։ Խոսքը միայն ժամանակակից աստղերի մասին չէ. ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս, երկրպագուները հարգում են նաև նրանց, ովքեր ավելի վաղ ճանապարհ են հարթել մյուսների համար։ Ահա հինգ ՄՄԱ մարտիկ, որոնք, մեր կարծիքով, հատկապես վառ կերպով ներկայացրել են Հայաստանը և առաջ մղել հայկական սպորտը աշխարհում։

Արման Ծառուկյան

Այսօր Արման Ծառուկյանը համարվում է UFC-ի ամենաուժեղ մարտիկներից մեկը՝ անկախ քաշային կարգից, և հանդիսանում է թեթև քաշային կարգի գլխավոր հավակնորդներից մեկը, թեև կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել նաև փետուր քաշում։ Ծնված հայկական ընտանիքում, որը բնակվում էր Վրաստանում՝ Հայաստանի սահմանին մոտ, Ծառուկյանը այսօր հայկական սպորտի գլխավոր աստղերից է։ Նա հայտնի է ինչպես բարձրակարգ ըմբշամարտով, այնպես էլ հարվածային տեխնիկայով։

Պատանեկության տարիներին Արմանը երազում էր NHL-ում հոկեյիստ դառնալու մասին, սակայն 2015 թվականին նորամուտ նշեց պրոֆեսիոնալ ՄՄԱ-ում և այլևս հետ չնայեց։ Հաղթելով առաջին 14 մենամարտերից 13-ում՝ նա գրավեց UFC-ի ուշադրությունը, որտեղ հանդիպեց աշխարհի լավագույն մարտիկների հետ։ 2024 թվականին նա հաղթեց Չարլզ Օլիվեյրային թեթև քաշի հավակնորդական մենամարտում, և թվում է՝ տիտղոսային շանսը նրա համար ժամանակի հարց է։

Կարո Փարիսյան

Հայաստանն ունի հարուստ ավանդույթներ տարբեր մենամարտային մարզաձևերում, և մեծապես հենց այնպիսի առաջամարտիկների շնորհիվ, ինչպիսին Կարո Փարիսյանն է, այսօր Արման Ծառուկյանի նման մարտիկները գտնվում են գագաթնակետում։ Փարիսյանը ծնվել է Երևանում 1982 թվականին, սակայն մանկության տարիներին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Ինը տարեկանում նա սկսել է զբաղվել ձյուդոյով, իսկ ավելի ուշ անցել է ՄՄԱ։

Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1999 թվականին և արագ հայտնի դարձել իր ցավոտ և խեղդող հնարքներով։ Չորս տարի անց արդեն պայմանագիր կնքեց UFC-ի հետ։ Ավելի ուշ կարճ ժամանակով հեռացավ կազմակերպությունից՝ նվաճելով WEC-ի կիսամիջին քաշի չեմպիոնի տիտղոսը, ապա վերադարձավ աշխարհի ամենահեղինակավոր ՄՄԱ կազմակերպություն։ 2010 թվականին նրա համագործակցությունը UFC-ի հետ ավարտվեց, սակայն նա շարունակեց հանդես գալ այլ լիգաներում և կարիերան ավարտեց 2017 թվականին՝ 24–12–1 ռեկորդով։

Մենի Գամբուրյան

Կարո Փարիսյանի զարմիկ Մենի Գամբուրյանը անցել է համանման ճանապարհ․ նրա ընտանիքն էլ է տեղափոխվել ԱՄՆ, երբ նա 10 տարեկան էր։ Ինչպես Փարիսյանը, նա նույնպես սկսել է ձյուդոյից, իսկ 1999 թվականին մեկնարկել ՄՄԱ-ում։ Նրան առանձնացնում էին անհավանական կոշտությունն ու ճնշող ոճը, ինչի պատճառով Փարիսյանը նրան տվել էր «Պիտբուլ» մականունը։

Հաջող ելույթներից հետո Գամբուրյանը մասնակցեց The Ultimate Fighter շոուին։ Սակայն քանի որ այնտեղ արդեն կար «Պիտբուլ» մականունով մարտիկ, նա հանդես եկավ «Anvil» («Սալ») անվամբ։ Նրա ելույթները նրան բերեցին UFC-ի պայմանագիր, և կարիերայի ընթացքում նա մենամարտեց թեթև, փետուր և թեթևագույն քաշային կարգերում։ 2016 թվականին վերջնականապես հեռացավ UFC-ից՝ WEC-ում հանդես գալուց հետո։

Էդուարդ Վարդանյան

Էդուարդ Վարդանյանը ծնվել է Երևանում 1991 թվականին, սակայն վաղ մանկության տարիներին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Մոսկվա, և ամբողջ կարիերան անցկացրել է Ռուսաստանում հանդես գալով։ Ինչպես ՄՄԱ-ի շատ ապագա աստղեր, նա սկզբում փորձել է իրեն քիքբոքսինգում, ապա ամբողջությամբ կենտրոնացել խառը մենամարտերի վրա։

Հայտնի լինելով իր բազմակողմանի զինանոցով և ճկուն մարտավարությամբ՝ Վարդանյանը սկսել է ՄՄԱ կարիերան 2011 թվականին միջին քաշում, սակայն շուտով անցել է կիսամիջին, որտեղ հասել է մեծ հաջողությունների։ 2015 թվականին միացել է ACB-ին (այժմ՝ ACA)։ Նա ծրագրում էր տեղափոխվել արևմտյան պրոմոուշեններ, սակայն COVID համավարակի պատճառով ստիպված էր մնալ Ռուսաստանում։ Ավելի ուշ վերադարձավ ACA և հանդես եկավ ինչպես կիսամիջին, այնպես էլ թեթև քաշերում։

Էդմեն Շահբազյան

Կալիֆոռնիայի Գլենդեյլ քաղաքում ծնված Էդմեն Շահբազյանը հայկական ընտանիքից է և միշտ հպարտությամբ ընդգծել է իր արմատները։ Նա հետևել է ավագ եղբոր օրինակին և ընտրել ՄՄԱ կարիերան՝ մինչ այդ հասնելով լուրջ հաջողությունների դպրոցական ըմբշամարտում։ Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2017 թվականին և աղմկոտ կերպով հայտարարել իր մասին՝ հաղթելով առաջին 11 մենամարտերում։

Այս ընթացքում Շահբազյանը հրավիրվեց Dana White’s Contender Series, որտեղ շարունակեց հաղթարշավը և ստացավ UFC-ի պայմանագիր։ Այդ ժամանակից ի վեր նա ցուցադրում է մեծ ներուժ միջին քաշում և բազմիցս արժանացել է «Երեկոյի ելույթ» բոնուսներին։ Նրա վերջին մենամարտը անցյալ տարվա հոկտեմբերին նույնպես ավարտվեց հաղթանակով, ինչը վկայում է, որ այս հպարտ հայ ներկայացուցչի առջև դեռ մեծ ճանապարհ կա։

Գեղարդ Մուսասի

Գեղարդ Մուսասին հայկական ծագումով ամենատիտղոսակիր ՄՄԱ մարտիկներից է։ Նա ծնվել է Իրանում հայկական ընտանիքում, մեծացել Նիդերլանդներում և ողջ կարիերայի ընթացքում հպարտությամբ ընդգծել է իր հայկական արմատները։ Նրա մականունն է “The Dreamcatcher”, և իր ձեռքբերումներով նա իսկապես «որսացել» է մրցակիցների երազանքները ամբողջ աշխարհում։

Մուսասին հայտնի էր դեռևս UFC-ի գլոբալ գերիշխանությունից առաջ։ Նա դարձել է DREAM-ի կիսածանր քաշի չեմպիոն և նվաճել Strikeforce-ի տիտղոսը, ապա հանդես եկել UFC-ում՝ տանելով մի շարք բարձրակարգ հաղթանակներ։ Սակայն նրա կարիերայի հատկապես վառ փուլը կապված է Bellator-ի հետ, որտեղ նա դարձավ կազմակերպության միջին քաշի չեմպիոն և ամրապնդեց իր կարգավիճակը որպես իր սերնդի ամենաբազմակողմանի և տեխնիկապես գրագետ մարտիկներից մեկը։

Մուսասին հայտնի է իր սառնասրտությամբ, հարվածային բարձրակարգ տեխնիկայով, հստակ թայմինգով և բարձր մարտական IQ-ով։ Ի տարբերություն շատ պայծառ, բայց անկայուն աստղերի՝ նա տարիներ շարունակ մնացել է էլիտար մակարդակում՝ հաղթելով տարբեր ոճերի ներկայացուցիչների։ Հայկական ՄՄԱ-ի համար նա դարձել է գլոբալ ֆիգուր՝ մարտիկ, ով ապացուցեց, որ ազգի ներկայացուցիչը կարող է լինել համաշխարհային կազմակերպությունների չեմպիոն UFC-ից դուրս և երկար տարիներ ընդգրկվել աշխարհի լավագույնների շարքում։