Ֆուտբոլային «էմիգրացիա». Հայաստանը՝ լեգեոներների քանակով հետնապահների թվում

Այս շաբաթ Ֆուտբոլի միջազգային դիտորդական կենտրոնը (CIES) հրապարակել է հարյուրերորդ՝ հոբելյանական ուսումնասիրությունը, որը նվիրված է ֆուտբոլիստների արտահանմանն ամբողջ աշխարհում։ Վարկանիշում ներառված են 100 այն երկրները, որոնց սաները 2020–2025 թվականներին գոնե մեկ անգամ խաղացել են աշխարհի 135 տարբեր առաջնություններում։ Հայաստանը զբաղեցրել է 98-րդ հորիզոնականը՝ առաջ անցնելով միայն Նիգերից և Բուրունդիից։

CIES-ի տվյալներով՝ վերջին վեց տարվա ընթացքում Հայաստանի ֆուտբոլային ասոցիացիան ներկայացնող ընդամենը 27 եզակի ֆուտբոլիստներ են հանդես եկել արտասահմանյան առաջնություններում։ Սա ամենացածր ցուցանիշներից է՝ ցանկում ընդգրկված երկրների շարքում։

Բացասական դինամիկա
2020 թվականից սկսած՝ արտասահման մեկնող հայ ֆուտբոլիստների թիվը գրեթե ամեն տարի նվազել է.

• 2020 — 13

• 2021 — 13

• 2022 — 12

• 2023 — 9

• 2024 — 10

• 2025 — 8

Այսինքն՝ 2020-ի համեմատ՝ ունենք բացարձակ նվազում՝ 5 ֆուտբոլիստով, և հարաբերական անկում՝ 38%։ Նման միտում գրանցվել է մի շարք այլ երկրներում ևս, սակայն Հայաստանի համար՝ փոքր շուկայի պայմաններում, սա մտահոգիչ ազդակ է։

Ներկայում արտասահմանյան առաջնություններում հանդես եկող հայաստանցի սաներն են՝ Հենրիխ Մխիթարյան (Ինտեր, Իտալիա), Տիգրան Բարսեղյան (Սլովակիա, Սլովան), Էդգար Պիլոյան (Բոտև, Բուլղարիա), Նարեկ Գրիգորյան (Ֆարուլ, Ռումինիա), Վահան Բիչախչյան (Լեգիա, Լեհաստան), Արթուր Սերոբյան (Մոլդովա), Ստեփա Մկրտչյան (Օսիեկ, Խորվաթիա), Ուգոչուկվու Իվու (Ռուսաստան)։

Կարևոր է հասկանալ, որ ուսումնասիրությունը հաշվի է առնում միայն այն խաղացողներին, ովքեր մեծացել են տվյալ երկրում՝ անկախ քաղաքացիությունից։ Այսպիսով՝ նատուրալիզացված ֆուտբոլիստները, ինչպես Տիկնիզյան, Սպերցյան և Զելարայան, չեն ընդգրկվում հաշվարկում։ Սա տվյալները դարձնում է առավել օբյեկտիվ՝ տեղական կադրերի զարգացման տեսանկյունից։

Ի՞նչու է սա կարևոր
Լեգեոներների սակավաթիվ քանակը վկայում է այն մասին, որ արտերկրում հայկական ֆուտբոլիստների նկատմամբ մեծ պահանջարկ չկա։ Պատճառները կարող են լինել հետևյալը՝

• Երիտասարդական ֆուտբոլի թույլ զարգացում,

• Միջազգային մակարդակում խաղացողների ցածր ներկայություն,

• Ագենտների և ակումբների սահմանափակ աշխատանք՝ խաղացողների առաջխաղացման ուղղությամբ։

Համեմատության համար
Հայաստանը՝ 27 լեգեոներ վերջին 5 տարում (2025-ին՝ 8)

• Կիպրոս — 48 (2025-ին՝ 24)

• Վրաստան — 193 (98)

• Լատվիա — 59 (27)

• Բելառուս — 149 (63)

• Ալբանիա — 117 (56)

• Մոլդովա — 101 (45)

• Ուզբեկստան — 77 (34)

• Կոսովո — 101 (56)

• Էստոնիա — 55 (25)

• Չեռնոգորիա — 196 (90)

• Իսլանդիա — 126 (71)

Ադրբեջանը վարկանիշում չէ, սակայն հայտնի է, որ 2025-ին նրանք ունեցել են 7 լեգեոներ։

Առաջատարները՝ Բրազիլիա — 3 020, Ֆրանսիա — 2 293, Արգենտինա — 2 171։

Ի՞նչ կարելի է բարելավել
Տենդենցը փոխելու համար անհրաժեշտ է հետևողական ռազմավարություն՝

• Ներդրումներ ակադեմիաներում և մարզիչների պատրաստման մեջ,

• Մասնակցություն միջազգային պատանեկան մրցաշարերին,

• Համագործակցություն արտասահմանյան ակումբների և սկաուտների հետ,

• Թափանցիկ տրանսֆերային համակարգ և գործակալական աջակցություն,

• Զորակոչից տարկետման հարցի հեշտացում՝ ԲԿՄԱ-ից դուրս եկող ֆուտբոլիստների համար։

Նշենք նաև, որ հայկական Պրեմիեր լիգան ընդգրկված է որպես արտագաղթի ուղղություն մի քանի երկրների համար՝ Նիգերիայի համար 6-րդ, Սերբիայի համար՝ 18-րդ։

Եզրակացություն
Հայաստանը հայտնվել է այն երկրների շարքում, որոնք նվազագույն քանակով են «արտահանում» ֆուտբոլիստներ։ Սա կադրերի համակարգի խնդիրների հետևանք է։ Բայց սա դատավճիռ չէ․ անգամ փոքր ֆուտբոլային ազգերը, ինչպես Իսլանդիան կամ Հյուսիսային Մակեդոնիան, կարողացել են առաջընթաց գրանցել՝ նպատակային ռազմավարության շնորհիվ։ Հայաստանն ունի և՛ սովորելու, և՛ զարգանալու հնարավորություններ։