«Արցախ» Արա Գևորգյանի և Օլիմպիական խաղերը․ օգտագործման պատմությունը և ներկայիս վեճի էությունը

Հայ կոմպոզիտոր Արա Գևորգյանի «Արցախ» ստեղծագործության օգտագործումը օլիմպիական գեղասահքում նոր կամ բացառիկ երևույթ չէ։ Այս երաժշտությունը ավելի քան երկու տասնամյակ հնչել է խոշորագույն միջազգային մրցաշարերում, ներառյալ Օլիմպիական խաղերը, առանց որևէ բողոքի՝ սպորտային կամ քաղաքական կառույցների կողմից։

Արա Գևորգյանի երաժշտությամբ ելույթների պատմությունը Օլիմպիական խաղերում

Օլիմպիական խաղեր 2002, Սոլթ Լեյք Սիթի
Ռուս գեղասահորդ Ալեքսանդր Աբտը ներկայացրեց իր ազատ ծրագիրը՝ «Հայկական պար» անվամբ, Արա Գևորգյանի երաժշտության ներքո։ Ծրագրի բեմադրիչն էր լեգենդար մարզիչ Ռաֆայել Հարությունյանը։ Մրցաշարի արդյունքներով Աբտը զբաղեցրեց 5-րդ տեղը, իսկ այդ ելույթը մինչ օրս համարվում է նրա կարիերայի ամենավառ պահերից մեկը։

Օլիմպիական խաղեր 2006, Թուրին
Վրաստանի գեղասահորդուհի Էլենե Գեդևանիշվիլին կարճ ծրագրում հանդես եկավ «Արցախ» ստեղծագործության փոքր-ինչ փոփոխված տարբերակի ներքո՝ զբաղեցնելով ընդհանուր հաշվարկում 10-րդ տեղը։

Այս ելույթների տեսանյութերը կարող եք դիտել մեր Telegram ալիքում։

Հետագա տարիներին Արա Գևորգյանի երաժշտությունը բազմիցս օգտագործվել է հայ գեղասահորդների կողմից միջազգային մրցումներում, ինչպես նաև ռուս գեղասահորդուհի Ադելիա Պետրոսյանի կողմից 2021/22 մրցաշրջանում՝ առանց որևէ վեճի կամ բողոքի։

Ադրբեջանի բողոքը և 2026 թվականի Օլիմպիական խաղերի շուրջ իրավիճակը

Առաջին անգամ հարցը բարձրացվեց արդեն 2026 թվականի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի մեկնարկից հետո, երբ Ադրբեջանի ազգային օլիմպիական կոմիտեն բողոք ներկայացրեց հայ զույգ Կարինա Հակոբովա / Նիկիտա Ռախմանին-ի ծրագրում այս երաժշտության օգտագործման վերաբերյալ՝ զուգասահքում։

Բողոքի պատճառը ստեղծագործության անվանումն էր՝ «Արցախ»։ Ադրբեջանի կողմը հայտարարեց, թե այն իբր ունի «իդեոլոգիական ենթատեքստ», ինչը մի շարք սպորտային դիտորդների կարծիքով դուրս է սպորտի շրջանակներից և հակասում է օլիմպիական չեզոքության սկզբունքին։

Միևնույն ժամանակ կարևոր է նշել.

• Ծրագիրը պաշտոնապես հաստատված էր միջազգային կառույցների կողմից,

• Զույգը արդեն հանդես էր եկել այս երաժշտության ներքո ISU To Milano վարկանիշային մրցաշարում Պեկինում՝ 2025 թվականի սեպտեմբերին, որտեղ նվաճել էր արծաթե մեդալներ և ապահովել Հայաստանի համար պատմական օլիմպիական ուղեգիր,

• Որակավորման պահին որևէ բողոք չէր ներկայացվել։

ISU-ի դիրքորոշումը և փաստաթղթերի փոփոխությունները

Ինչպես հայտնում է The Guardian-ը, Գեղասահքի միջազգային միությունը (ISU) բողոքը քննարկել է բոլոր ներգրավված կողմերի հետ համատեղ։

ISU-ի պաշտոնական հայտարարությունում նշվում է.

«Իրավիճակը քննարկվել է բոլոր ներգրավված կողմերի հետ։ Երաժշտական ստեղծագործությունների պաշտոնական անվանումները նշված են ISU-ի կայքում»։

Փաստացի որևէ արգելք երաժշտության օգտագործման վերաբերյալ չի սահմանվել։ Միակ փոփոխությունն ունի ձևական բնույթ․ ISU-ի կայքում ծրագրի հայտում ստեղծագործությունն այժմ նշված է որպես Music by Ara Gevorkian, ոչ թե Artsakh by Ara Gevorkian։ Հրապարակման պահին պաշտոնական փաստաթղթերում այլ փոփոխություններ չեն արձանագրվել։

Համատեքստ և եզրակացություններ

Արա Գևորգյանի երաժշտության օգտագործման պատմությունը Օլիմպիական խաղերում հստակ ցույց է տալիս, որ խոսքը արվեստի գործի մասին է, որը վաղուց ինտեգրված է համաշխարհային գեղասահքի ռեպերտուարի մեջ։ Փորձը՝ վիճարկել դրա կիրառումը ծրագրի հաստատումից հետո, ըստ փորձագետների, ավելի շատ հիշեցնում է քաղաքական վեճերի տեղափոխում օլիմպիական հարթակ, որը ավանդաբար հայտարարում է ապաքաղաքականություն և մշակութային ինքնարտահայտման հանդեպ հարգանք։

Հիշեցնենք, որ Հակոբովան և Ռախմանինը փոխել են իրենց մարզական քաղաքացիությունը 2025 թվականի ամռանը և Միլան–Կորտինա 2026 Օլիմպիական խաղերում հանդես կգան Հայաստանի դրոշի ներքո։ Նրանց ելույթը կարճ ծրագրում նախատեսված է փետրվարի 15-ին։